Ozdobna grafika, wykład prof. A. Januszajtisa z cyklu Gdańskie Wody. Temat: Kanały i fosy.
19.06.2024

Gdańskie wody. Kanały i fosy | wykład prof. Andrzeja Januszajtisa

Termin: 19 czerwca, godz. 17.30
Wstęp: wolny
Udogodnienia: pętla indukcyjna
Miejsce: NCK – Ratusz Staromiejski, ul. Korzenna 33/35

Kanały i fosy
W starym Gdańsku w młynach nad kanałami mielono nie tylko zboże. Służyły one też jako: polernie, olejarnie, tartaki czy kuźnie. Najstarsze źródła wymieniają powstanie Kanału Raduni w 1338 roku. Natomiast młyny na kanałach znajdujemy na aksonometrycznym planie Gdańska z około 1615 roku (jest to przypisywany Antonowi Möllerowi tak zwany „plan sztokholmski”, zrabowany przez Szwedów w XVII wieku i u nich przechowywany. Widzimy tam parterowe budowle kryte dwuspadowymi dachami, każda z jednym kołem młyńskim, tzw. podsiębiernym, stoją nad kanałem na wysokości obecnego parkingu między budynkiem należącym do Uniwersytetu Gdańskiego przy Bielańskiej 5 i ulicą Korzenną, obok Ratusza Staromiejskiego, w którym mieści się siedziba Nadbałtyckiego Centrum Kultury. Koła podsiębierne są obracane przez wodę, która płynie poniżej ich osi; inny typ kół to taki, gdzie woda spada z góry na łopaty; są to koła nadsiębierne. Tam, gdzie obecnie widzimy trawnik między kanałem i wzniesionym w 1382 roku i później rozbudowywanym Ratuszem Staromiejskim przy Korzennej 33/35, zbudowano w 1436 roku więzienie z mieszkaniem stróża. Był to budynek szachulcowy, później przebudowywany, więzienie to utrzymało się tu do XIX wieku. W XIX i częściowo XX wieku w ratuszu urzędował sąd. W drugiej połowie XIX wieku na gruntach między kamienicą przy Elżbietańskiej 3 i ratuszem wzniesiono nowy czterokondygnacyjny budynek sądu, który stanął zwrócony szczytami do kanału i Bielańskiej. Podczas ostatniej wojny został zniszczony i nieodbudowany. Nie zniknął jednak zupełnie. W murze oporowym kanału zostały okna piwnic, znajdujemy je naprzeciw wspomnianej śluzy, są zamurowane, a drewniane ramy nie wszystkie kompletne, mimo upływu lat trzymają się nieźle. Natomiast na przełomie XIX i XX wieku, na fali powszechnego w Europie podnoszenia komfortu zamieszkiwania w miastach, nad brzegami kanału od Wielkiego Młyna po ujście do Motławy, utworzono spacerowe bulwary, zieleńce i miejsca rekreacji.

➡️ Zobacz inne wykłady z tego cyklu

Zobacz inne wykłady prof. A. Januszatisa: 

➡️ Zamki Pomorza Gdańskiego

➡️ Sławni ludzie z Pomorza

➡️ Gdańsk i Europa 

➡️ Jubileusz prof. Andrzeja Januszajtisa

Wydarzenie na Facebooku

Osoby ze szczególnymi potrzebami, proszone są o wcześniejsze zgłoszenie chęci udziału w wydarzeniu oraz kontakt na adres mailowy: anna.piotrowska@nck.org.pl lub sekretariat@nck.org.pl, a także bezpośrednio w siedzibie organizatora (ul. Korzenna 33/35, Gdańsk) od pon. do pt., w godz. 9:00-14:00 lub pod numerem telefonu 58 326 10 10

Deklaracja dostępności

Wydarzenie odbędzie się z udziałem fotografa i/lub ekipy filmowej, którzy zrealizują reportaż w celach dokumentacyjnych i promocyjnych. Uczestnictwo w wydarzeniach oznacza zgodę na wykorzystanie wizerunku do ww celów.